برگرفته از منبع زیر با تلخیص و ویرایش بسیار
http://www.amordad6485.blogfa.com/post-634.aspx
شهریور، ششمین ماه سال خورشیدی و به نوشته خیام در نوروزنامه؛آفتاب در این ماه در برج سنبله و آخر تابستان بود. شهریور در اوستا با واژه «خشتروییریه»، در پهلوی «خشتریور»، در سغدی «خستشور» و در خوارزمی «اخشریوری» آمده و در فارسی «شهریور» و یا «شهریر» شده است.
واژه «شهریور» دارای دو بخش است،بخش نخست این واژه به معنای شهریاری و کشور آمده است. واژه «شهر» از «خشتر» آمده؛ در فارسی باستان و سانسکریت به معنای کشور است و تا گذشتهای نه چندان دور از واژه «شهر» مفهوم کشور و مملکت اراده میشد؛ به مانند «ایرانشهر»، به معنای کشور ایران. بخش دوم واژه شهریور،«وئیریه» است، که صفت است به معنی «آرزو شده» که از «ور» مشتق شده است.در واژه فروردین به «ور» به معنای پوشاندن و نگهداری کردن و پناه بخشیدن برمی خوریم. شهریور را «کشور آرزو شده» یا «شهریاری آرمانی» معنا کرده اند. بسا در اوستا از شهریور کشور جاودانی مزدا اهورا، سرزمین جاودانه و بهشت برین اراده گردیده است؛ و ازآنجا که جایگاه خود اهورا است ،انسان باید چنان زندگی کند که شایسته این جایگاه باشد.
شهریور از امشاسپندان است. امشاسپند به معنای «جاودنه و نامیراى مقدس» یا «ورجاوند جاودانه » است. این واژه در جهان بینی زرتشتى نام هر یک از مهین ایزدان یا فروزه هاى خداوند جان و خرد یا اهورامزداست. واژه «امشاسپند» و «امشاسپندان » براى نخستین بار در گاهان آمده است. شمار امشاسپندان در دین زرتشتى هفت است.
شهریور در جهان مینـُوی نماینده شهریاری ِ ایزدی و بهشتی، فرهمندی و توانایی و نیرومندی اهوراداده، فر و شُکـُوه مندی خداوند و شهریاری بی چون ِِ مزدااهورا است و آن روزگاری است که مردمان از روی اندیشه نیک وخـِرَد ِ روشن خود آن شهریاری آرزو شده را برگزینند و با گفتار و کردار نیک ِ خویش، دست به دست هم داده و دل به دل ِ هم بسته و آن را پدید آورند.شهریور در جهان خاکی پشتیبان و نگهبان سنگ ها و فلزها ــ به کار بردن ِ نیک دارایی ــ (به ویژه سکه به نماد دارایی) و دستگیر نیازمندان است. ابوریحان از گفته خورشید موبد می نویسد: «خویشکاری شهریور شفاعت کردن درویشان است». در ستایش سیروزه به مردم سفارش شده که دارایی و زر و سیم خود را به خوبی به کار برند زیرا به کار بردن مناسب دارایی و خواسته ؛ سبب فراخی زندگانی می شود و خشنودی اهورامزدا را در پی دارد و باعث نیکنامی در گیتی و اشویی در مینوست. هر که نیازمندان را دستگیری کند امشاسپند شهریور او را پشتیبانی می کند.
شهریور پشتیبان گروندگان به نیکی و راستی بر پایه آموزه های زرتشتی است.یاری و خشنودی شهریور به هر کس روی آورد آن چنان توانایی اهورایی به او می بخشد که دیگر هیچ چیز و هیچ کس نمی تواند آن را از میان ببرد. از همین رو در جهان خاکی نگهبانی فلزها به این امشاسپند داده شده است،زیرا فلزها نیز هیچ گاه از بین نمی روند و آتش هر چه بر آن ها بیفروزد، سخت تر می شوند.
جشن شهریورگان
ابوریحان بیرونی در آثارالباقیه می نویسد: " شهریورماه که روز چهارم آن شهریور روز است و آن به مناسبت توافق دو اسم، جشن می باشد، آن را شهریورگان گویند.معنی شهریور دوستی و آرزوست. شهریور فرشته ای است که به جواهر هفت گانه از قبیل طلا، نقره، مس، آهن و دیگر فلزات که برقراری صنعت و دوام دنیا و مردم به آن ها بستگی دارد، کارگزار (موکل) است."
در روز جشن شهریورگان در ایران باستان ایرانیان پـس از آن که در بامداد به آتشکده می رفتند و اهورامزدا را ستایش می کردند، فلزهای کهنه را از انبارها بیرون می آورده و نو می نمودند و ازآن پس به شادی وپایکوبی می پرداختند. زرتشتیان در این روز مراسم ویژه ای را در خانه و آتشکده برگزار می کنند و چوب های خوشبو و اسپند و کندر بر آتش می نهند.
ایرانیان باستان در این روز پس از نیایش اهورامزدا و دستگیری از نیازمندان، نزد پادشاه رفته و این جشن را شادباش می گفتند. چرا که این جشن به پادشاهان دادگر وابستگی داشت و بر پایه باور ایرانیان باستان اینگونه شهریاران نماینده شهریاری آسمانی بر روی زمین بودند.
